Mae dolen gyswllt hollbwysig rhwng gogledd a de Sir Benfro yn dathlu 50 mlynedd ers ei hagor

Mae Pont Cleddau yn mesur 820 metr o hyd, ac mae ei brif rychwant yn mesur 213 metr, ac yn sefyll 37 metr uwchben y penllanw. Mae’n un o’r pontydd hytrawst blwch hiraf yn y byd.

Mae aber hir, llydan a dwfn y Ddau Gleddau yn rhannu’r sir yn ddwy ran, a chyn adeiladu’r bont roedd y daith o Neyland i Ddoc Penfro yn bellter o 28 milltir.

Roedd y cyngor sir yn gweithredu gwasanaeth cychod fferi rhwng y ddwy lan yn y gorffennol a oedd yn gallu cludo 24 o geir a 250 o gerddwyr ar bob taith.

Fodd bynnag, wrth i borthladd Aberdaugleddau dyfu, ac wrth i’r cyfleusterau petrocemegol gerllaw gael eu hadeiladu yn y 1960au, roedd bellach angen mynediad 24 awr i’r ardal. Oherwydd hyn, fe ddechreuwyd ar y cynlluniau i adeiladu Pont Cleddau a’r bont lai yn Westfield Pill.

Roedd y contract i adeiladu Pont Cleddau gwerth £2.1 miliwn, a bu farw gweithwyr mewn digwyddiad trasig yn ystod y cyfnod adeiladu.

Ar 2 Mehefin 1970, fe gwympodd drawst cantilifer 60 metr o hyd ar y lan ddeheuol, gan ladd pedwar o bobl. Arweiniodd y cwymp hwn at newid llwyr i’r safonau dylunio ac adeiladu ar gyfer y math hwn o bont.

O’r diwedd, fe agorwyd y bont i draffig yn 1975. Yn ystod y flwyddyn gyntaf o weithredu, fe ddefnyddiodd tua 885,900 o gerbydau’r bont. Erbyn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2009, fe gynyddodd y nifer hwn i 4,600,407, sef y ffigur uchaf a gofnodwyd.

Am tua 44 mlynedd, hyd at 2019, roedd tollau ar y bont, ac roedd teithwyr yn talu tâl bob ffordd nes bod Cyngor Sir Penfro yn llwyddo i gael gwared ar y tollau. Rhoddwyd cytundeb gyda Llywodraeth Cymru ar waith, ac mae pawb sy’n defnyddio’r bont wedi elwa ar gael gwared ar y tollau. 

Ers Ebrill 1996, Cyngor Sir Penfro sy’n gyfrifol am gynnal a chadw Pont Cleddau.

Mae’r gwaith cynnal a chadw o ddydd i ddydd yn cael ei wneud gan dîm bach o beirianwyr a gweithwyr sydd wedi’u lleoli yn swyddfa’r bont. Mae’r staff yn swyddfa’r bont yn bresennol trwy’r dydd, bob dydd, gan sicrhau ein bod yn gallu ymateb yn gyflym i unrhyw newidiadau yn y tywydd, gan gau’r bont os bydd gwyntoedd cryf, neu ymateb i unrhyw argyfyngau eraill.

Dywedodd y Cynghorydd Jon Harvey, Arweinydd y Cyngor: “Mae Pont Cleddau yn llwybr hollbwysig yn rhwydwaith ffyrdd ein sir, ac rydym yn cofio heddiw’r gwaith caled, ac yn anffodus, y bywydau a gollwyd, wrth adeiladu’r darn hanfodol hwn o seilwaith.

“Hanner can mlynedd ar ôl iddi agor i gerbydau am y tro cyntaf, nid yw nifer y cerbydau sy’n defnyddio Pont Cleddau wedi lleihau, ac nid oes modd gwadu faint mae’r bont wedi cyfrannu at economi’r sir.”

Ers cwblhau’r gwaith adeiladu gwreiddiol, mae gwaith cynnal a chadw sylweddol wedi’i wneud i’r bont, gan gynnwys:

• Gosod nenbont newydd (1993)
• Ailbaentio’r bont (1994 a 2011)
• Cryfhau pen y pier (2001)
• Diddosi’r bont, a rhoi wyneb newydd arni (2003/4)
• Gosod berynnau llithr (siglo) yn lle berynnau rholer (2014)

Ar gyfartaledd, mae’n costio £3.1 miliwn i gynnal a chadw’r bont y flwyddyn, yn seiliedig ar oes cynllunio amcangyfrifedig o 120 mlynedd. Amcangyfrifir y bydd pont newydd yn costio mwy na £140 miliwn yn ôl prisiau cyfredol.

Cyn i’r tollau gael eu dileu ar 28 Mawrth 2019, roedd cynnal a chadw’r bont yn cael ei ariannu’n gyfan gwbl o’r refeniw a gasglwyd gan ddefnyddwyr y bont, ond mae’r gwaith bellach yn cael ei ariannu’n bennaf gan grant blynyddol oddi wrth Lywodraeth Cymru.

(Llun: Keith Goffin)

Ychwanegodd yr Aelod Cabinet dros Wasanaethau Preswylwyr, y Cynghorydd Rhys Sinnett y canlynol: “I lawer o bobl yn Sir Benfro dim ond rhan o’r dirwedd yw Pont Cleddau, ond mae llawer o drigolion o hyd sy’n cofio’r pellteroedd a oedd rhaid eu teithio o amgylch yr aber cyn i’r bont gael ei hadeiladu. Yn wir, rwy’n dal i gofio fy nhad yn mynd â fi ar y cwch fferi ar draws yr aber yn y 1960au, o Neyland i Hobbs Point, a oedd yn daith go gyffrous i blentyn ifanc ar y pryd.

“I’r gymuned beirianyddol, mae Pont Cleddau yn adnabyddus am ei dyluniad unigryw, ac am fod y bont hiraf o’r math hwn yn y byd i gyd.”